Infraestructuras | Reportaxes

A actuación contempla 1.265 vivendas no Sagrado Corazón e xera un intenso debate veciñal, técnico e político polo seu impacto urbanístico e social

No mes de novembro do pasado ano, a Xunta de Galicia deu luz verde a un dos proxectos urbanísticos máis ambiciosos previstos para a cidade de Lugo nas últimas décadas. Trátase do Proxecto de Interese Autonómico (PIA) do sector 5.R do barrio do Sagrado Corazón, unha iniciativa coa que o Instituto Galego da Vivenda e Solo pretende habilitar solo urbanizable para a construción de arredor de 1.200 vivendas, na súa maioría sometidas a algún réxime de protección pública.

A proposta, que supón unha transformación profunda dunha área de máis de 12 hectáreas situada entre o Sagrado Corazón e As Gándaras, abriu un intenso debate social, político e técnico arredor do crecemento urbano, a sustentabilidade e o acceso á vivenda.

O PROXECTO

O ámbito de actuación corresponde a un espazo actualmente sen urbanizar, formado por parcelas tradicionais e zonas naturais que funcionan como transición entre a cidade consolidada e a súa contorna periurbana. A intervención prevista inclúe unha inversión estimada de 15 millóns de euros e contempla a construción de 1.265 vivendas, das que aproximadamente o 80 % serán protexidas. Xunto á edificación residencial, o plan incorpora máis de 35.000 metros cadrados de zonas verdes e espazos libres, así como máis de 8.000 metros cadrados destinados a aparcadoiros, cunha oferta total que superará as 1.400 prazas.

A proposta urbanística inclúe tamén a creación dunha nova rede viaria adaptada tanto ao tráfico rodado como á mobilidade peonil e ciclista, así como a incorporación de usos comerciais que permitan dotar de servizos ao futuro barrio. Desde a administración autonómica deféndese que esta actuación responde á necesidade de ampliar a oferta de vivenda accesible nun contexto de crecente demanda, especialmente entre a poboación moza e os colectivos con máis dificultades para acceder ao mercado inmobiliario.

CRÍTICAS

A iniciativa non estivo exenta de críticas. A organización ecoloxista ADEGA-Lugo foi unha das primeiras en presentar alegacións ao proxecto, cuestionando tanto o seu enfoque como as súas consecuencias a medio e longo prazo. A entidade sinala que o plan aposta por continuar a expansión urbana sobre solo natural na periferia, a pesar de que Lugo conta cun importante volume de solo urbano xa desenvolvido e sen edificar, así como cunha elevada porcentaxe de vivendas baleiras. Segundo datos do Instituto Nacional de Estatística correspondentes ao censo de 2021, no municipio existen 10.728 vivendas deshabitadas, o que representa o 17,12 % do total.

Outro dos aspectos que centra as críticas é a concentración de máis do 80 % da vivenda protexida nun único ámbito. Segundo ADEGA, esta decisión podería favorecer procesos de segregación social e económica, en contradición cos principios de cohesión recollidos na normativa urbanística galega. A entidade tamén alerta sobre deficiencias na memoria de impacto de xénero, especialmente no relativo á mobilidade peonil nunha zona con certa complexidade topográfica, á integración co tecido urbano existente e ao deseño dos espazos públicos.

Pola súa parte, o Concello de Lugo trasladou á Xunta o seu informe técnico sobre o proxecto. O Goberno local recoñece que a ampliación da oferta de vivenda accesible encaixa co Plan Municipal de Vivenda e coa demanda existente, pero subliña a necesidade de garantir unha adecuada integración da actuación no tecido urbano e no planeamento vixente.

Entre as recomendacións formuladas destaca a relativa á edificabilidade. O proxecto autonómico propón elevar este parámetro ata 1,10 m²/m², fronte ao 0,90 m²/m² establecido no Plan Xeral de Ordenación Municipal. Aínda que este incremento é legalmente viable, o Concello considera máis axeitado manter o valor actual para minimizar o impacto paisaxístico e a presión sobre as infraestruturas.

Tamén se solicita unha mellor xustificación da superficie e localización das zonas verdes e reforzar accesos clave como a Calzada das Gándaras ou a rúa Serra de Meira. O documento lembra ademais a obrigatoriedade de ceder ao patrimonio público os terreos destinados a sistemas xerais e reclama unha maior concreción nos prazos de execución e nos parámetros edificatorios.

A VECIÑANZA

Unha das respostas máis contundentes ao proxecto chegou desde o propio tecido veciñal. A Federación de Asociacións Veciñais de Lugo Lucus Augusti reuniu arredor de 450 sinaturas entre residentes do Sagrado Corazón e As Gándaras para presentar alegacións, xunto cunha proposta técnica alternativa. Ademais, a través da plataforma Change.org recolleron apoios baixo o lema “O noso barrio non é un vertedoiro de cemento”, denunciando a masificación “insostible”, a destrución do modelo de barrio e o colapso de servizos e infraestruturas que podería xerar a chegada de novos veciños.

O vicepresidente e portavoz da federación, Javier Otero, destacou que o 80 % das vivendas serán protexidas e o 20 % restante libres, deixando unha parte significativa do desenvolvemento en mans privadas. Otero advertiu que esta situación favorece que as promotoras prioricen os beneficios económicos sobre o interese xeral da veciñanza e subliñou que duplicar a poboación do barrio podería resultar insostible, especialmente coa construción prevista de 22 bloques de ata sete plantas, que crearían unha pantalla de formigón e alterarían a paisaxe e a identidade da zona.

Nas súas alegacións, o colectivo veciñal propón unha alternativa centrada en reducir a edificabilidade ao 50 %, limitar as alturas a catro plantas e diminuír o número de bloques a 11, co obxectivo de minimizar o impacto visual e social e preservar o carácter de tranquilidade do barrio. Tamén esixen que se traballe sobre as vivendas baleiras existentes e que se garanta a plena operatividade dos servizos básicos antes da chegada de novos residentes, incluíndo a construción do novo centro de saúde, unha demanda histórica que agora é considerada crítica.

A mobilidade e o transporte público centran tamén unha das principais preocupacións veciñais, que reclaman unha mellora inmediata das frecuencias do bus urbano para ofrecer unha alternativa real ao uso do vehículo privado e reducir a dependencia do coche.

O FUTURO

O proxecto do Sagrado Corazón sitúa sobre a mesa un debate de fondo sobre o modelo de cidade que Lugo quere construír. A necesidade de garantir o acceso á vivenda convive coa obriga de preservar o territorio, fomentar a cohesión social e asegurar unha planificación urbana sostible. Entre a oportunidade e o risco, a decisión final marcará non só a fisionomía dun barrio, senón tamén o rumbo do desenvolvemento urbano da cidade nas próximas décadas.